و آلام و غموم و موت اقربا و احبا و جز آن از انواع عاهات و آفات * ( إِلَّا فِي كِتابٍ ) * مگر آنكه ثبت كرده شده است در لوح محفوظ * ( مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَها ) * پيش از آنكه بيافرينيم نفسها را يا زمين را يا مصيبت را تا ملائكه به آن استدلال كنند بر آنكه او سبحانه عالم بالذاتست و حقايق اشياء را پيش از وقوع آن مىداند * ( إِنَّ ذلِكَ ) * بدرستى كه اثبات مصايب در لوح محفوظ و ايجاد آن در آن با وجود بسيارى آن * ( عَلَى اللَّه يَسِيرٌ ) * بر خدا آسانست جهت غناى او در آن از عدت و مدت و اگر چه دشوار است بر عباد پس تعليل آن و تبيين حكمت در آن مىنمايد و مىگويد كه مصايب نازله در لوح محفوظ ثبت شده * ( لِكَيْلا تَأْسَوْا ) * تا اندوهگين نشويد و غم مخوريد * ( عَلى ما فاتَكُمْ ) * بر آنچه فوت شده باشد شما را از مال و خصب و عافيت و صحت و ساير منال * ( وَلا تَفْرَحُوا ) * و شادمان نگرديد * ( بِما آتاكُمْ ) * به آنچه داده شما را از نعم مذكوره چه هر كه عالم شد به اينكه نه اندوه او را قراريست و نه فرح آن را اعتبارى نقم او بر او آسان مىشود و بنعم او فرحان و نازان نمىشود و همه همت خود را مصروف خواهد داشت در امر آخرت و همچنين اگر دانست كه آنچه فوت شده عوض آن بر خداى واجبست كه در دنيا يا در آخرت به او رساند محزون نخواهد شد از آن و اگر عالم شد به اينكه نعمتى كه به او رسيده مستلزم تكليف شكر است بر آن و ايفاى حقوق واجبه از آن فرحناك نخواهد شد و بدانكه اين آيه مشعر است بر چهار صفت اول حسن خلق زيرا كه هر كه وجود عدم دنيا نزد او مساويست حسد و معادات و نزاع كه از اسباب سوء خلقند از او مسلوب خواهد شد چه اينها از نتايج حث دنيااند دوم استحقار دنيا و اهل آن به جهت عدم فرح بوجود آن و عدم حزن بعدم آن سيم تعظيم آخرت به جهت آنكه رسيدن مصايب و نوايب مثمر ثواب دايمست كه خاليست از نواقص شوايب چهارم افتخار به خدا نه باسباب دنيا از امير المؤمنين ( ع ) مرويست كه هر كه به اين آيه كار كند هر آينه زهد را بهر دو طرف آن فرا گيرد يعنى زاهدى تمام شود و منقولست كه مردى نزد على بن الحسين زين العابدين ( ع ) آمد و گفت يا بن رسول اللَّه زهد بچه معنيست فرمود كه زهد بر ده درجه است اعلى درجهء آن ادنى درجهء ورع است و اعلى درجه ورع ادنى درجهء يقين و اعلا درجهء يقين ادنى درجهء رضا و جميع بواعث زهد مندرجست در آيهء كريمهء * ( لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَلا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ ) * و از حضرت امام جعفر صادق ( ع ) مرويست كه يا بن آدم مالك تاسوا على مفقود لا يرده اليك الفوت و ما لك تفرح بموجود لا يدرك فى يدك الموت چرا غمناك مىشوى اى فرزند آدم بر گمشدهء كه اندوه تو آن را باز نيارد و چرا شاد مىشوى به چيزى كه مرگ را از تو باز ندارد ابوذرجمهر